جک دورسی، مدیرعامل شرکت Block و یکی از بنیانگذاران توییتر، با انتشار یک وایتپیپر و آغاز فرایند تست نسخه بتای Bitchat، از پیامرسانی جدید و غیرمتمرکزی رونمایی کرد که برای ارتباطات رمزنگاریشده بدون نیاز به اینترنت از شبکههای مش بلوتوثی استفاده میکند.
این سرویس جدید بهصورت همتابههمتا P2P و کاملاً بر بستر بلوتوث اجرا میشود، به گفته دورسی نتیجه یک آخر هفته تحقیقاتی او درباره مفاهیمی چون شبکههای مش بلوتوث، سیستمهای relay، مدلهای ذخیره و ارسال پیام، رمزنگاری پیامها و موارد فنی دیگر است. دورسی در معرفی Bitchat در پلتفرم X نوشت که این سیستم حس و حال IRC (چت کلاسیک اینترنتی دهه ۹۰ میلادی) را تداعی میکند.
در وایتپیپر منتشرشده، Bitchat بهعنوان یک اپلیکیشن پیامرسان غیرمتمرکز معرفی شده که از فناوری Bluetooth Low Energy (BLE) mesh برای ایجاد ارتباط بین کاربران استفاده میکند.
«این سیستم امکان برقراری ارتباط رمزنگاریشده و موقتی را بدون وابستگی به زیرساختهای اینترنتی فراهم میکند، و همچنین در برابر قطع شبکه و سانسور نیز مقاوم است».
کاملاً غیرمتمرکز و خصوصی
بر اساس اطلاعات وایتپیپر، شبکه Bitchat کاملاً غیرمتمرکز است و هیچ گونه سرور مرکزی، حساب کاربری، آدرس ایمیل، شماره تلفن یا وابستگی زیرساختی ندارد. پیامها بهصورت پیشفرض فقط در حافظه دستگاه ذخیره میشوند و هیچ دیتابیس مرکزیای برای نگهداری آنها وجود ندارد.
همچنین رمزنگاری سرتاسری (End-to-End Encryption) برای افزایش امنیت در نظر گرفته شده است. این در حالی است که پیامرسانهای متداول مانند WhatsApp و Messenger تحت مالکیت شرکتهای متمرکز و سودمحور مانند Meta هستند که اطلاعات کاربران و پیامها را بهعنوان دارایی های تجاری تلقی میکنند.
پشتیبانی از ارتباط در شرایط بحرانی
Bitchat از تکنولوژی mesh networking بهره میبرد که امکان انتقال چندمرحلهای پیامها (multi-hop relay) را بهصورت خودکار فراهم میسازد. گروههای چت در این برنامه بر اساس «هشتگ» نامگذاری میشوند و امکان محافظت با رمز عبور نیز وجود دارد.
علاوه بر این، سیستم ذخیره و ارسال (store-and-forward) برای پیامرسانی به کاربران آفلاین نیز فعال است و پیامها را برای مدت مشخصی در حافظه موقت ذخیره میکند.
گزارشهای قبلی نشان دادهاند که برخی از پیامرسانهای محبوب اجتماعی ممکن است اطلاعات شخصی و پیامهای کاربران را بدون اطلاع آنها جمعآوری کنند. اما Bitchat با استفاده از بلوتوث، از چنین تهدیدهایی اجتناب میکند.
انتقال پیامها از طریق بلوتوث
در این شبکه، هر دستگاه همزمان نقش فرستنده و گیرنده را ایفا میکند و یک مش هوشمند و خودسازمانده تشکیل میدهد که پیامها میتوانند از طریق آن بین دستگاهها «پرش» کنند. برد بلوتوث ۳۰ متری است و نودهای پل (bridge nodes) خوشههای جداگانه را به هم متصل میکنند.
پیامها بسته به نوع (خصوصی، گروهی یا عمومی) رمزنگاری میشوند و پیامهای بزرگ به بخشهایی با حداکثر ۵۰۰ بایت تقسیم خواهند شد. در آینده، قابلیت استفاده از شبکه وایفای نیز برای افزایش پهنای باند پیامهای حجیم اضافه خواهد شد.
کاربردهای متعدد
این سیستم برای موقعیتهایی مانند همایشها، اعتراضات، مناطق بحرانی یا هر شرایطی که زیرساخت اینترنتی در دسترس، قابل اعتماد یا ایمن نباشد، قابل استفاده است.
در جمعبندی این وایتپیپر آمده است:
«ساختار Bitchat نشان میدهد که ارتباط ایمن و خصوصی بدون زیرساخت متمرکز ممکن است. با ترکیب شبکه مش بلوتوث، رمزنگاری سرتاسری (end-to-end encryption) و پروتکلهای محافظت از حریم خصوصی، این سیستم امکان برقراری ارتباط مقاوم و غیرمتمرکز را در هر نقطهای که افراد حضور دارند – صرفنظر از دسترسی به اینترنت – فراهم میسازد. این ویژگی بهویژه در شرایط بحرانی، مانند قطعی اینترنت، سانسور، یا مناطق دورافتاده که به زیرساختهای سنتی دسترسی ندارند، میتواند بسیار کاربردی باشد».
این رویکرد نوآورانه نشان میدهد که میتوان فناوریهای موجود را بهگونهای ترکیب کرد که بدون تکیه بر سرورهای مرکزی یا واسطههای اینترنتی، حریم خصوصی کاربران حفظ شود و ارتباطات همچنان ادامه یابد. در واقع، Bitchat میکوشد مفهومی از آزادی دیجیتال را محقق سازد که در آن افراد بتوانند بدون نظارت و مداخلهی نهادهای مرکزی با یکدیگر در ارتباط باشند.
جک دورسی، بنیانگذار این پروژه، پیشتر نیز تجربهی طراحی و راهاندازی پروتکلهای ارتباطی را داشته است. او که علاوه بر بنیانگذاری توییتر، در سال ۲۰۱۹ پروژهی پلتفرم اجتماعی غیرمتمرکز Bluesky را پایهگذاری کرد، وی در مه ۲۰۲۴ بهطور ناگهانی و بدون ارائه توضیح رسمی، از هیئتمدیرهی آن کنارهگیری کرد. این اقدام، همزمان با معرفی پروژهی Bitchat، گمانهزنیهایی را در مورد جهتگیری تازهی دورسی در حوزه ارتباطات غیرمتمرکز برانگیخت. به نظر میرسد که او اکنون تمرکز خود را بر توسعهی فناوریهایی گذاشته که آزادی ارتباط و حریم خصوصی را به شیوهای بنیادی و پایدار تأمین میکنند.
در پایان، پروژهی Bitchat را میتوان گامی مهم در مسیر آیندهی ارتباطات انسانی دانست؛ آیندهای که در آن وابستگی به ساختارهای متمرکز کمتر و آزادی فردی و حریم خصوصی بیشتر خواهد بود. این سیستم با بهرهگیری از فناوریهای همافزا و طراحی غیرمتمرکز، نهتنها به چالشهای فنی پاسخ میدهد، بلکه پاسخی اجتماعی-سیاسی به نیاز روزافزون جامعه جهانی برای ارتباط آزاد، امن و مقاوم در برابر سانسور نیز ارائه میکند. اگرچه مسیر پیشِرو چالشهای خاص خود را دارد، اما آغاز این حرکت میتواند الهامبخش نسل جدیدی از پلتفرمها و ابزارهای ارتباطی باشد که به جای کنترل، بر توانمندسازی کاربران تمرکز دارند.
سوالات متداول
سلب مسئولیت: این مقاله فقط برای اهداف اطلاعاتی ارائه شده است و توصیه نمی شود به عنوان مشاوره حقوقی، مالیاتی، سرمایه گذاری، مالی یا سایر موارد مورد استفاده قرار گیرد.